اگر به دستورآقا به موقع عمل میشد فاجعه کهریزک رخ نمی‌داد

هنوز وقتی از فرزندش صحبت میکند، زنگ محزونی در صدایش مشهود است، با این حال وقتی از مظلومیت نظامی که برای آن جانفشانی کرده است میگوید، هنوز میتوانی صلابت یک رزمنده آرمانی دهه شصت را در صدایش حس کنی.

«دکتر عبدالحسین روحالامینی»، پدر محسن روحالامینی از قربانیان فاجعه کهریزک از پیگیریهای قضایی خود و سایر خانوادههای قربانیان کهریزک و اهتمامی که رهبر انقلاب در پیگیری این موضوع داشته و دارند، برای ما گفت. نگاه واقعبینانه او نسبت به حادثهای که با گرفتن فرزندش قلب او را پارهپاره کرده است، بسیار تحسینبرانگیز و در عین حال درسآموز است.

آقای دکتر روحالامین، برخی ضعف دستگاههای مرتبط با بازداشتگاه کهریزک را دلیل این فاجعه میدانند. عدهای که عمدتاً از مسئولین همین نهادهای مرتبط با این موضوع هستند، عدم آمادگی نهادهای امنیتی و انتظامی برای پیشبینی و برخورد با حوادث پس از انتخابات را عامل اساسی میدانند. عدهای هم تنها اشتباه انسانی چند فرد مسئول در این اتفاق را به عنوان عامل وقوع این حادثه تلقی میکنند.

از نظر شما مهمترین عامل شکلگیری این فاجعه که به نوعی نظام اسلامی را در افکار عمومی به چالش کشید چیست؟

این اتفاق از جهات مختلف ریشه در همه این مواردی که شما ذکر کردید دارد و هیچکدام از اینها به تنهایی نقش ایفا نکرده است. همچنان که ضعف نظارت و ضعف مدیریت بوده، شاید عدم آمادگی نهادهای امنیتی و انتظامی هم بوده است. البته این عدم آمادگی به هیچوجه قابلتوجیه نیست. این که ما بگوییم در شرایط بحران، وضعیتی به وجود آمده که ما نتوانستیم آن را کنترل کنیم و همین مسئله موجب شده تا فجایعی پیش بیاید، نمیتواند توجیهکننده این سوتدبیر باشد. متاسفانه باید گفت، همه این حوادث ناگوار با حداقل تدابیر مدیریتی و نظارتی قابل پیشگیری بوده است. مثل قرنطینه کردن دستگیرشدگانی که مسئولان انتظامی و قضائی مدعی بودند برای استقرار آنها فضای کافی نداشتند، در سالنهایی که بهوفور در شهر موجود است. مثل سالنهای ورزشی، سالنهای پادگانهای نظامی یا از این قبیل مکانهایی که از حداقل شرایط بهداشتی و غذایی برای نگهداری از دستگیرشدگان تا هنگام بازجویی و تحقیقات از آنها برخوردار باشند. اما فرستادن این افراد به جایی که به احتمال قوی این افراد نمیتوانستند شرایط بسیار سخت آن را – آنگونه که موسسان آن مدعی بودند برای نگهداری از مجرمان خاص و اراذل و اوباش سابقهدار ساخته شده است- تحمل کنند، قطعا اشتباه فاحشی است. البته اخیرا فرمانده ناجا ضمن دیدارهای جداگانه با خانواده سه شهید کهریزک، اعلام کردند که از روز اول با اعزام این افراد به کهریزک مخالف بودهاند و مسئولیت این تصمیم را به عهده یک مقام سابق قضائی دانستند. با این ادعا که اینها چاقوکش و قدارهبند بودهاند و نه تظاهرکنندگان سیاسی. آیا این تصمیم را چیزی جز سوءمدیریت محض مسئولان ذیربط میتوان نام نهاد. حتی ممکن است فراتر از آن سوءنظر باشد. شواهد موجود ازآن روزها نشان میدهد که مسئولین وقت قضایی با اطلاع از شرایط سخت این بازداشتگاه، مسؤولیت عواقب انتقال دستگیرشدگان را به عهده گرفتهاند. این اتفاق میتوانست قابل پیشگیری باشد تا این فاجعه پیش نیاید.

حداقل انتظار از مسئولان این فاجعه، قبول مسئولیت، استعفا و تنبیه مقصران است. همانگونه که فرمانده ناجا در مورد مسئولان بازداشتگاه در اوایل کار انجام داد و هماکنون رسیدگی قضائی نسبت به این عوامل در دست اقدام است. از طرف دیگر کسانی که مسبب این اتفاق بودند، ضمن قبول اشتباه خود باید تاوان اشتباهات فاحش خود را بدهند، تا این اشتباه به حساب مجموعه نیروهای خدومی که در ناجا و یا در قوه قضائیه و یا در گوشه و کنار نظام برای امنیت و آرامش مردم در حال خدمت هستند، گذاشته نشود. کسانی که این تصمیم را گرفتند و کسانی که مدیریت این ماجرا را بر عهده داشتند و یا وظیفه نظارت را بر آن مجموعه داشتند، باید پاسخگو باشند و تاوان اعمالشان را بپردازند، همانگونه که در رابطه با مسئولان مرتبط و افراد دستاندرکار بازداشتگاه کهریزک در مراحل آخر رسیدگی در دادگاه نظامی است. از طرفی صرفا نمیتوان گفت خطای انسانی بوده و مسائلی که در کهریزک پیش آمده بیشتر از آنکه یک خطا باشد یک رویه بوده است. شواهد موجود حاکی از آن است که متاسفانه بر اثر یک سوء تدبیر آشکار مدیریتی، نوع برخورد با زندانیها در آنجا یک رویه بوده است و حتی ربطی به بحران اخیر نداشته است.

شما در صحبتهای خود به نوعی به سوال بعدی من هم پاسخ گفتید. اما میخواهم صریحتر و مشخصتر بفرمایید که برای عدم تکرار چنین فجایع و حوادث تلخ چهکاری باید صورت بگیرد. ظاهرا پدران شهدای فاجعه کهریزک با هدایت و مسؤولیت شما در حال پیگیری این مساله هستند. بنابراین شما باید اشراف و تسلط کاملی به این موضوع داشته باشید. چه توصیه‌ای را در این زمینه به مسئولان میکنید؟

البته در مورد اینکه گفتید من مسئولیتی از جانب پدران شهدا دارم، اینطور نیست و هر کدام از ما به صورت جداگانه در حال پیگیری موضوع هستیم، گرچه مسیر همه ما یک مسیر بوده است و انتظار همگی ما عمل مسئولان به وظایف قانونی ایشان میباشد، خصوصا قوهقضائیه. اما در مورد سوال شما، اولین نکتهای که به ذهنم میرسد این است که کسانی که در دورههای انتظامی یا قضایی و یا کشوری مسئولیتی را برعهده میگیرند که مسؤولیت آنها با جان، آبرو و ناموس مردم سروکار دارد، برای انتخاب یا انتصابشان شرایط سختگیرانهتری باید برقرار باشد. فقط به نظارت بر شرایط ابتداییشان کفایت نشود و علیرغم همه تلاشهایی که در گزینش، انتصاب و نظارت بر افراد صورت میپذیرد، صاحبان پستهای حساس به حال خودشان رها نشوند. از طرفی مسئولین انتظامی و قضائی امور مربوط به خود را بهگونهای انجام دهند که مردم مجبور نشوند برای کارهایی که به سادگی از عهده این مسئولین برمیآید به مسئولین عالیرتبه نظام مراجعه کنند. مثل بستن بازداشتگاه، برخورد با خاطیان و دلجویی از آسیبدیدگان. این مسئله حقیقتا ظلم بزرگی به نظام ماست که افراد یا نهادهایی مسئولیتهای خودشان را به درستی انجام ندهند و جبران کاستیها، عوارض و فجایع و خسارتهایی که ناشی از سوءتدبیر یا عملکرد یا سوءنظارت است، به پای نظامی که حاصل خون شهدا است نوشته شود. مسئولان و نهادهای ذیربط باید تاوان یا عواقب مسؤولیتهایی که به عهدهشان است را خودشان به عهده بگیرند و پاسخگو باشند. مطلب دیگری که باید روی آن خیلی وقت گذاشت و کار جدی کرد، همانطور که خدمت مقام معظم رهبری در دیدار اساتید در تاریخ هشتم شهریور عرض کردم و ایشان هم تایید کردند، اصلاح رویههاست. رویهها و امور بهگونهای اصلاح شود که ما شاهد این لطمات که آثار و عوارضش غیرقابل جبران است نباشیم.

درواقع شما به دو نکته اساسی اشاره میکنید که یکی مجازات عاملین و مقصرین این فاجعه است و دیگری اصلاح رویه‌ها است.

به تعبیر رهبر معظم انقلاب، مجازات خاطیان و مسببان و دستاندرکاران این حادثه که قطعی است، اما از آن مهمتر اصلاح رویه‌هاست. اصلاح رویه‌هاست که موجب میشود دیگر چنین حوادثی رخ ندهد. این را هم به شما بگویم که بههرحال فرزندان و بچه‌های ما به ما بازگردانده نمیشوند. اما تنها تشفی و تسلی خاطر خانوادههای داغدار این فاجعه، عدم تکرار اینگونه مسائل و اصلاح رویه‌هاست.

به سخنان رهبر معظم انقلاب اشاره کردید. شخص رهبری تا چه حد پیگیر این مساله بودند؟ رهبری در صحبتهای عمومیشان اشاراتی داشتند با این تعابیر که ما در برخورد با حوادث بعد از انتخابات باید موضوعات را اصلی و فرعی کنیم و حادثه اصلی و بزرگ این فتنه تهمت بزرگ به نظام اسلامی و در واقع تهمت تقلب است. اما از طرفی تاکید هم کردند که نظام خودش پیگیر جنایاتی مثل فاجعه کهریزک و کوی دانشگاه هست.

در دیدارهای رسمی و علنی ایشان که شواهدش زیاد هست. در دیدار دانشجویان و نخبگان علمی در ۴ شهریورماه، در دیدار با اساتید دانشگاهها در هشت شهریورماه وحتی در مراسم تنفیذ ریاست جمهوری در ۱۲ مرداد، ایشان علاوه بر دلجویی از آسیبدیدگان و خانوادههای آنها تاکید کردند که نظام اهل مجامله در برخورد با این مسائل نیست و ضمن پرهیز مردم و مسئولان از غفلت از جرم بزرگ تقلب در انتخابات، تصریح کردند که نظام خود روی این مسائل با دقت و بدون هیاهوی رسانهای پیگیری خواهد کرد. همینطور در دیدار خصوصی که با بعضی خانوادههای قربانیان این فاجعه داشتند ، نهتنها نسبت به دلجویی تک تک اعضای خانوادهها اصرار داشته و دارند، بلکه به ما اطمینان دادند که شخصا پیگیر این فجایع هستند. از دیگر سو این مطلب را دیگر همه میدانند که ایشان به محض اطلاع از این حادثه در همان اولین لحظات، دستور بستن کهریزک و تشکیل کمیته ویژه در شورای عالی امنیت ملی را صادر میکنند. تا به صورت موازی با کار کمیتهای که مجلس تشکیل داده بود، این کمیته هم این حادثه را پیگیری کند. دستور قاطع ایشان هم به قوه قضائیه برای پیگیریهای دقیق و برخورد با این فجایع و عدم مماشات با عاملان آن طبق رویههای قانونی هم بوده و همچنان ادامه دارد.

با توجه به مراودات شما با رهبر انقلاب در جلسات خصوصی، نکته خاصی به عنوان نمونه از پیگیریهای شخصی رهبری که شما در جریان باشید به یاد نمیآورید؟ مثلا سهلانگاری یا اهمالی از طرف مسئولان که با پیگیری ایشان جبران شده یا باعث شده که بخشی از کار سرعت بیشتری بگیرد؟

در این مورد فقط همین را میتوانم بگویم که اگر دستور رهبر انقلاب در مورد تعطیلی و انتقال بازداشتیهای کهریزک بهموقع از طرف مسئولان مربوطه اجرا میشد، شاید این فاجعه رخ نمیداد.

پس این خبر را شما تایید میکنید که ظاهرا از دو، سه روز قبل از توقف فعالیت کهریزک و بروز فجایع آن، رهبری دستور بستن این بازداشتگاه را به دلیل دارا نبودن شرایط استاندارد میدهند اما مسئول مرتبط با این موضوع در انجام دستور صریح رهبری اهمال میکنند؟

دو سه روز را من دیگر نمیتوام قطعا بگویم. اما این را میتوانم بگویم که اگر دستور رهبری زودتر و همان موقع که دستور داده بودند اجرا میشد، شاید این فاجعه در این ابعاد رخ نمیداد. و آنهایی که در اجرای دستور رهبری اهمال کردند در این اتفاق مقصرند و باید به مجازات اعمال غیرقابل توجیه خود برسند. ما همچنان منتظر برخورد قضایی با آنها و پاسخگوییشان در محکمه عدل قوه قضائیه انشاءالله هستیم.

ظاهرا این فرد هم در اصرار بدون منطق در انتقال بازداشتشدگان به کهریزک و هم در عدم تمکین به دستور صریح رهبری به عنوان متهم اصلی این پرونده باید شناخته شود.

از این شخص نام نمیبرید؟

خیر، به دلیل رعایت مسائل حقوقی و برای کمک به پیگیری درست پرونده در مسیر قانونی، فعلا نمیخواهم نامی از کسی ببرم.

از نتیجه دادگاه و مراحل آن میتوانید برای ما بگوئید؟ این که دادگاه به کجا انجامید و مقصران این حادثه به سزای اعمال خود رسیدهاند یا خیر.

درواقع برای بخشی از پرونده که در سازمان قضایی نیروهای مسلح است، تاکنون هفت جلسه مفصل برگزار شده و چند هزار صفحه از پرونده که حاصل بررسیهای قضایی بوده به دادگاه آمده و در مورد آن در حال دادرسی است. ولی همه پرونده این نیست. بخشهای دیگری هست که در جریان است. بخشی که در رابطه با نیروی انتظامی بوده تا اینجا خوب رسیدگی شده، اما عوامل قضایی هنوز پروندهشان مفتوح است که تقاضای جدی ما و سایر خانوادهها و اصراری که در دیدار اخیری که با رئیس قوه قضائیه داشتیم، درخواست تعلیق ایشان و رسیدگی قانونی به خاطیانی است که در دستگاه قضائی وظیفهشان را خوب انجام ندادند. تقاضای ما رسیدگی سریعتر به کیفرخواستی است که در دادسرای انتظامی قضات علیه ایشان صادر شده است.

با توجه به این مسائل از نتایج پیگیریهای قضائی راضی هستید؟ یعنی رویه قضائی مرتبط با این موضع را در مجموع مثبت ارزیابی میکنید؟

همانطور که گفتم بخش از پرونده هنوز مفتوح است. در مورد دادگاه نظامی هم، چون غیرعلنی است، طبیعتا منتظر اعلام نتایج دادگاه، توسط مبادی قضائی میشویم. ولی در مجموع خانوادههای قربانیان و مضروبان و مقتولان مظلوم کهریزک، از روند رسیدگی و دقتهایی که در کار توسط سازمان قضائی نیروهای مسلح شده راضی هستند.

منبع: گذر از فتنه؛ ویژه‌نامه همشهری