«رکود علمی » مفهومی است که با کم کاری برخی اساتید در دهه ۷۰، وارد ادبیات دانشگاهی کشور شده و این موضوع اکنون به عنوان یکی از موانع پیشرفت و توسعه علمی کشور در ابعاد مختلف شناخته می شود.

«رکود علمی » اعضای هیات علمی دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی کشور، مفهومی نظری است که در قالب آئین نامه ها و قوانین اجرایی مفهوم عملی پیدا می کند، در واقع با کم کاری برخی اساتید دانشگاه ها در دهه ۷۰، موضوع «رکود علمی » وارد ادبیات دانشگاهی کشور شده و در همان زمان به یک قانون تبدیل می شود .

در همین زمینه حسین نادری منش معاون آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری گفت: روال این طور بوده که اگر رکود علمی و عدم صلاحیت و یا کفایت یک عضو هیئت علمی دانشگاه یا مؤسسه ای برای انجام فعالیت های پژوهشی و آموزشی مورد سؤال قرار بگیرد، کمیته سه نفره تشکیل شده و موضوع را بررسی می کردند .

وی در همین زمینه افزود: اگر رکود علمی از سوی کمیته سه نفره تأیید می شد، موضوع از طرف رئیس دانشگاه به هیئت ممیزه ارجاع داده می شد و در آنجا پس از بررسی نهایی دو اتفاق می افتاد، اول اینکه ضعف استاد دانشگاه تائید می شد که در این حالت اگر مدت فعالیت استاد طولانی بود به مسیر بازنشستگی می رفت و اگر مدت فعالیت وی کمتر بود، فرد بازخرید می شد .
در این میان مساله اصلی به مصداق های «رکود علمی » مربوط می شود، جایی که به اعتقاد بسیاری از دانشجویان و کارشناسان آموزشی، برخی از اساتید تلاشی برای استفاده از منابع علمی به روز انجام نداده و در طول ۲۰ سال فعالیت آموزشی خود، تنها به ارائه مسائل تکراری اکتفا می کنند، یعنی اطلاعات علمی زمان آغاز فعالیت آموزشی خود را تا سال های بعد تکرار می کنند .
این اتفاق در حالی رخ داده که کاملاً مشخص است هر چه سطح علمی و آموزشی اساتید بالاتر باشد، کیفیت علمی دانشجویان کشور ارتقا یافته و در نهایت سطح علمی کشور هم بالاتر می رود .

معاون آموزشی وزارت علوم در همین زمینه خاطرنشان کرد: در دهه ۷۰ معاون آموزشی وقت وزارت علوم، به عنوان یکی از مصداق های «رکود علمی»، نیاوردن پایه ۳ سال متوالی استاد را مطرح کرد که این مساله تنها یکی از مصادیق «رکود علمی » است و مصادیق دیگری چون عدم صلاحیت و عدم کفایت هم وجود دارد، یعنی ممکن است استادی پایه موردنظر را کسب کند ولی در یک موسسه آموزشی نتواند به خوبی تدریس کند.

نادری منش همچنین یادآور شد: ممکن است ارزیابی دانشجویان برای برخی اساتید دائما ضعیف باشد، این ارزیابی نشان می دهد که استاد دانشگاه خود را به سطح مطلوب نرسانده است .

در همین زمینه میرسپاسی عضو هیئت علمی دانشگاه تهران با اشاره به کم کاری برخی اساتید در حوزه های آموزشی و پژوهشی، گفت: اکنون به برخی دانشکده ها می رویم و می بینیم که درب اتاق اساتید بسته است، یعنی این طور نیست که اساتید در زمان های مختلف به کارهای پژوهشی و تحقیقی بپردازند .
تاجیک دیگر عضو هیئت علمی دانشگاه تهران هم کم کاری برخی اساتید در حوزه های پژوهشی و اموزشی را تائید می کند و با بیان اینکه استاد باید مثل راهبر گروهی باشد که دانشجویان با حرکت به دنبال وی، راه را پیدا کنند، یادآور شد: برخی اساتید ممکن است در کلاس درس مطالبی را مطرح کنند که برخی دانشجویان با توانمندی و علاقه بیشتری به مطالعه آن موضوع پرداخته و در جلسات بعدی خطاب به استاد خود بگویند که این مساله همیشه این طور نیست و آن طور هم می شود و استاد هم نظر دانشجو را تأیید می کند، اکنون این سوال پیش می آید که از استادی که حتی توانایی ندارد با دانشجویان حرکت کند، چه انتظاری دارید؟
در واقع وقتی یک عضو هیات علمی دانشگاه و یا مرکز آموزش عالی کشور در طول چندین سال فعالیت خود هیچ مقاله ای تولید نکرده و پیشرفتی نداشته، شامل قانون «رکود علمی » شده است .
بنابراین گزارش، برای رفع این مشکل باید فیلترهای فراوانی را که برای ارزیابی دانشجو در دانشگاه وجود دارد، در خصوص هیئت علمی دانشگاه ها نیز ایجاد کرد، چون اکنون برخی از اساتید در دانشگاه ها صرفاً به دنبال انتشار مقاله هایی هستند که در صنعت و پیشرفت کشور تاثیری ندارد، بنابراین لازم است دانشگاه ها در این زمینه سیاست هایی را تدوین کنند که فعالیت آموزشی اساتید را به سمت توسعه و پیشرفت صنعت سوق دهد.
البته در این بین یک نکته حائز اهمیت وجود دارد دانشگاه هایی مانند کمبریج یا آکسفورد استخدام دائم مطرح نیست در حالی که دانشگاه های کشور ۳ نوع عضویت دائم، رسمی آزمایشی و رسمی قطعی را برای اعضای هیات علمی خود تدوین کرده اند و بر اساس همین قوانین معمولاً فردی که استخدام پیمانی شود، احساس می کند یک فرصت شغلی قطعی برای خود ایجاد کرده است .
بر اساس این گزارش در شرایطی که برخی رسانه ها تلاش می کنند موضوع «رکود علمی » اعضای هیات علمی دانشگاه ها را سیاسی جلوه داده و از آن استفاده جناحی ببرند، وزیر علوم هم به میدان آمد و به تشریح ابعاد مختلف «رکود علمی » اعضای هیئت علمی دانشگاه ها پرداخت .
وی در همین زمینه اظهار داشت: مباحث مربوط به «رکود علمی » از زمان سه دولت گذشته وجود داشته و دولت های هفتم، هشتم و نهم نیز این قانون را اجرا کرده اند .
دانشجو با بیان اینکه اعضای هیئت علمی دانشگاه ها در جایگاه خود وظایف مشخصی دارند، گفت: عملکرد اعضای هیئت علمی به صورت سالیانه بررسی می شود تا مشخص شود که آیا این افراد به وظایف خود عمل کرده اند یا خیر تا بر همین اساس به آنها امتیاز داده شود .
البته وزیر علوم فرار اساتید از قانون «رکود علمی » را با کسب حداقل امتیازات کسب شده هم ممکن خواند که این حداقل امتیاز، با ارائه یک مقاله، تدریس در دو کلاس و یا داشتن دانشجوی کارشناسی و کارشناسی ارشد نیز بدست می آید .
وزیر علوم با بیان اینکه بسیاری از اعضای هیئت علمی امتیازاتی بیش از این حداقل ها را کسب می کنند، خاطرنشان کرد: تعداد بسیار بسیار معدودی از اعضای هیئت علمی در سال نمی توانند این حداقل ها را کسب کنند .

حال سوال اساسی این است که نظام آموزش عالی کشور در قبال این تعداد معدود اعضای هیات علمی که نمی توانند حداقل امتیازات را در طول یک سال تحصیلی کسب کنند، چه مسئولیتی دارد و چگونه باید با آنها تعامل کند؟
دانشجو در این خصوص هم به قوانین مربوطه در خصوص «رکود علمی» اشاره کرد و یادآور شد: قانون مربوط به این مسئله از سال های پیش وجود داشته که براساس آن در سال اول به این اعضای هیئت علمی تذکر مکتوب داده می شود که پایه سالیانه را کسب نکرده اید .
وزیر علوم با بیان اینکه در صورت تکرار این روند در سال دوم هم تذکر مکتوب به این افراد داده می شود، افزود: در این تذکر اعلام می شود که این افراد در معرض «رکود علمی » قرار دارند که تمام این موارد در بین خود اعضای هیئت علمی دانشکده ها مورد بررسی قرار می گیرد .
وی با بیان اینکه اگر این مسئله در سال سوم هم تکرار شود، پرونده آنها به هیئت ممیزی دانشگاه ارجاع داده می شود، اظهار داشت: هیئت ممیزی دانشگاه صلاحیت این فرد را بررسی می کند و بعد از بررسی دلایل عدم کسب حداقل امتیاز ها و در صورت موجه بودن دلایل این فرد، یک بار دیگر به ارائه تذکر بسنده می کند .
دانشجو با بیان اینکه اگر دلایل ارائه شده موجه نباشد، فرد دچار «رکود علمی» شناخته می شود، گفت: فردی که از هیئت ممیزی دانشگاه تذکر دریافت کرده باشد در صورت تکرار کم کاری خود در سال چهارم شامل قانون «رکود علمی » می شود و به همین دلیل عذر وی خواسته می شود .
وی با اشاره به فعالیت اکثر قریب به اتفاق اعضای هیئت علمی دانشگاه های کشور برای ارتقای علمی کشور تصریح کرد: اگر یک نفر به هر دلیلی دچار «رکود علمی » می شود، می تواند در جای دیگری به فعالیت خود ادامه دهد که شاید در آنجا مفید تر باشد و این مسئله را نباید سیاسی کرد.
در پایان این گزارش باید یادآور شد که موضوع «رکود علمی » در دانشگاه ها، مسئله ای تعارف پذیر نیست و اگر قرار است بر اساس سند چشم انداز، به کشور اول منطقه تبدیل شویم و شتاب توسعه را چند برابر کنیم، باید هم تراز با حاکم شدن ضابطه ها در همه مسائل کشور، توجه داشته باشیم که کرسی اساتید در دانشگاه، در واقع همان موتور تحرک علم است که تولیدات آن ارزش افزوده فراوانی را برای کشور به همراه خواهد داشت .

منبع: فارس